Uğur Böceğini Öldürmeyip Sineği Öldürmemizin Sebebi Ne?

0

Neden bir kediyi, köpeği öldürmek büyük bir reaksiyonla karşılanıyorken bir koyunu, ineği yemek için öldürmek veganlar ve vejetaryenler dışında kimsenin umrunda değil? Kediler, köpekler sokağımızda ya da konutumuzda kuşaklardır bizimle birlikte oldukları için onlarla kurduğumuz empati nedeniyle mi onların vefatları konusunda daha hassasız?

Şu mevzuda bir yanlış anlaşılma olmasın, kedileri ve köpekleri öldürmek başka hayvanları öldürmeye nazaran daha fazla ayıplanıyor olsa da onlara yapılan berbatlıklar yeniden de gereğince önemsenmiyor. Bir kediyi öldüren caniye sadece hafif bir para cezası veriliyor ve mala ziyan vermekle muadil görülüyor. Neden hayvanların vefatlarını kolay görüyoruz ve neden farklı çeşitteki hayvanların vefatına farklı şiddette reaksiyon veriyoruz? Kimi hayvanları öldürmenin ayıplanma eşiğinin değişmesinin nedeni nedir? Bir koyun neden bir kediye nazaran daha bedelsiz, bir koyun neden bir köstebeğe nazaran daha kıymetli; bir köstebek bir kelebeğe nazaran, bir kelebek bir sineğe nazaran, bir sinek neden bir mikroorganizmaya nazaran daha pahalı?

Jainizm isimli bir dinin mensupları, bakterilere ziyan gelmesin diye maske takarak hayatlarına devam ediyor. Yani veganlığın da ötesinde bir fikre sahipler. Et yemedikleri üzere bir sineğe, bir mikroorganizmaya bile ziyan vermemek için ellerinden geleni yapıyorlar. Bu da gösteriyor ki canlılara gösterdiğimiz merhamet onların cinsine nazaran değerli ölçüde değişiyor.

“Bir hamam böceği öldürürsen kahramansın, bir kelebeği öldürürsen şeytansın. Ahlakın estetik standartları vardır.” diyen Nietzsche haklı mı?

Uğur böceği örneğinden gidelim, estetik göründüğü için bu böcekleri öldürmeye kıyamıyoruz. Meğer uğur böcekleri de bakteri taşımaya müsaittir ve küçük böcekleri canlı canlı yiyen avcılardır. Yani aslında şekilcilik yaparak neyi öldürüp neyi öldürmeyeceğimizi belirliyoruz.

Bu mevzuyu ayrıntılı bir biçimde irdelemek ismine, sebep ne olursa olsun hayvan öldürmeye karşı olan 9 vegan arkadaşa sorduk: Hayvan sömürüsüne karşı olan veganlar, arıların ürettiği balı ve propolisi bile bir sömürü çeşidi olduğu için yemeyi tercih etmez. Arıları önemseyen veganlar, pekala sinekler hakkında ne düşünüyor? Etrafında uçuşan, yemeklerine konan ve hudut bozucu olabilen sinekleri öldürüyorlar mı? Yoksa öldürücü olmayan metotlarla mi kovmaya çalışıyorlar? Acıdıkları için sinek öldürmeyenlerin bir pire için de acıma hissi birebir düzeyde mi? Öldürmeme eşikleri nedir?

İşte veganlardan birtakım cevaplar:

Aysima: Etik olarak vegan olan birinin bir sineği öldürmeyeceğini düşünüyorum, şuurlu olarak yani. Farkında olmadan sebep olduklarımız açısından zati yapacak bir şey yok fakat rahatsız etmek çok subjektif bir sorun bence. Veganlıkta tipçilik olmadığı ve tüm hayvanlar da eşit sayıldığından, nasıl bir tavuğun hayati kıymetini bizim belirleyemeyeceğimizi düşünüyorsak bu, sinek/böcek için de geçerlidir.

Havva: Benim de net bir yanıt veremediğim bir mevzu maalesef fakat öldürmek yerine uzaklaştırmak için bitkisel metotları yahut karşılaşıyorsam olduğu yerden rastgele bir cisimle balkona, bahçeye götürmeyi tercih ediyorum. Bu bahiste etik olarak, öldürülmemesi gerektiğini savunsam da örneğin hamam böceklerinin istila ettiği bir ortamda ilaçlamaktan öteki deva kalmıyor. “Rahatsız ediyorsa öldürmek gerekir” diyemem fakat uygulamada bu oluyor maalesef. Pak olan yerlerde daha az bulunuyorlar ancak bu yüzden konutumda karşılaşsam da ekseriyetle sorunun tahliline yönelik prosedürler kullanırım. Fakat sonuçta kedinin bedenini pire kaplayınca nasıl ki ilaçlayarak kurtarıyorsak kendi hayatımızda da yapacak daha uygun bir metot olmuyor maalesef.

Ekin: Bence bu durum rahatsızlıktan öte bir şey teşkil etmeli. Yani tamam rahatsız edebilir ancak öldürmeden uzaklaştırmak da mümkün. Lakin olay kişinin sıhhatini etkileyecek durumdaysa alışılmış ki kişi evvel kendisini muhafazalı. Yani ben şahsen sıkmıyorum, konuttaki naveganlara mani olmaya çalışıyorum. Tercihim, pencereden uçmasını sağlamak oluyor. Yani bunda insanın yaşadığı yer bile kıymetli natürel, mesela ufak bir bahçesi olan binanın taban katında yaşıyorum, toprak ve yeşil iç içe; bir zahmet o böcek/sinek olacak aslında. O yüzden ilaç çok da yarar etmez esasen.

Deniz: 🙁 Benim çok başımı karıştıran mevzular fakat sineklerden nefret ediyorum, katlanamıyorum ve öldürüyorum sinekleri. Bu benim ferdî tecrübem ve kendimi etik bulmuyorum bu bahiste.

Miray: 3 gündür konutta sineklerle yaşıyorum. Sineklik olmadığı için de önüne geçemiyorum, kardeş kardeş yaşıyoruz. Ben genel olarak öldürmeden dışarı çıkarma taraftarıyım lakin pire/kene üzere şeyler parazit sonuçta, o yüzden onlara karşı tavrım böceklerden biraz daha farklı. Aslında sinek de hastalık taşıyabilir lakin ben öldürmeye çalışsam da yapamam fakat kedim pirelense onun sıhhati için ilaç kullanırım. Sivrisinek için ilaç kullanmak da son tercihim oluyor, ekseriyetle oda değiştirme taraftarıyım.

Olcay: Öldürmeden kovmanın ya da tahliye etmenin onlarca formülü varken bu soruyu makus niyetli buluyorum. Benim annem bile böcekleri meskenden havlu ile bahçeye taşır.

Sema: Ben şahsen hiçbirinin öldürülmesini yanlışsız bulmuyorum. Bir halde öldürmeden uzaklaştırmayı tercih ediyorum doğal yollarla, uçucu yağlarla vs.

Nilgün: Böcekleri katiyetle öldürmüyorum. Hatta daha dün akşam bir örümceği yakalayıp özgürlüğüne kavuşturmak istedim lakin o, parkelerin ortasından kaçtığı için evdekilerden fırça yedim. Pireyle hiç deneyimim olmadı fakat bence buradaki eşik pireyi öldürmek/öldürmemek değil pirelenmemeyi başarmak/daha en başta tedbirini almak olmalı.

Güneş: Yani pireyi öldürmem sıhhatim ve topluma çıkabilmem için gerekli bence fakat örümceğin ve sineğin bana bir ziyanı yok, takılabilirler. Örümcek/sinek öldürenlere de “Vay sen nasıl öldürürsün!” demem muhtemelen.

Vegan arkadaşların mevzu hakkındaki kanıları bu biçimde. Kimisi öldürüyor kimisi öldürmüyor. Kendilerine nazaran nedenleri bulunuyor.

Sineklerin uygun şartlarda 28 güne kadar yaşadıkları biliniyor. Hayat müddetlerinin kısa olması onları daha bedelsiz canlılar mı yapar?

Sonuçta insanın hayat mühleti, kozmosun müddetine kıyasla bir sinekten bile az kalıyor. Bizden kat kat daha fazla ömür mühleti olan çok zeki bir uzaylı ırkının çıkıp geldiğini düşünelim, nasılsa onlara nazaran hayat süremiz çok çok kısa diye bizi basitçe öldürmeleri hakkını elde ederler mi?

Hatta bu uzaylı ırkının boyut olarak da yanlarında bir sinek kadar küçük kaldığımızı düşünelim. İnsanların zekasını, şuur düzeyini ve de boyutunu küçük görerek üstümüze basıp geçmeleri muhtemelen onlar için değersiz olurken beşerler için bir trajedi olurdu. O halde bu kanıya nazaran böceklerle empati kurmamız gerekecektir.

Sayıca bizden 5 trilyon kadar fazla olan sinekler hakikaten gereksiz ve ziyanlı canlılar mı?

Çeçe sineği tarafından ısırılırsanız uyku hastalığına yakalanabilirsiniz. Uyku hastalığına sebep olan Trypanosoma brucei paraziti, çeçe sineği tarafından taşınan bir canlıdır. Çeçe sineği sizi soktuğunda bu parazit kana karışıp uyku hastalığına sebep olur. Bu hastalık belirli bir mühlet zımnî belirtilerle devam ettikten sonra, son evrelerinde daima uyku ve koma hali görülür. İlaçla tedavisi şimdi yok.

Sivrisinek çeşitlerinin ise sıtma üzere ölümcül hastalıklar yaydığını biliyoruz. Kolera, dizanteri, hepatit B, çocuk felci, verem üzere ölümcül hastalıkları taşımaları da önemli bir tehlike yaratabilmektedir. Kara sinekler yemeklerinizin üzerinde uçuşuyorsa onların üzerine kusmuş olabilirler. Tüketecekleri katı unsurun üzerine asitli bir kusmuk bıraktıktan sonra, bu asit katı gıdayı onların alabileceği formda eritip sıvı bir hale getirir. Bu biçimde bunları da emerek beslenirler.

Bunlar ziyanlı tesirleri olsa da sineklerin faydalı tesirleri de epeyce fazla.

Yok edildiklerinde rastgele bir eksiğin olup olmayacağı merak ediliyor. Sinekler tabiatta oluşmuş ziyanlı leşlerin ortadan kalkmasına dayanak verir. Besin zincirinde istikrarın bozulmaması için çok değerli bir yer fiyatlar. Dünyaya ziyan verebilecek meyyit canlılardan faydalanarak güç alırken tıpkı vakitte bu canlıları büsbütün yok ederler. Bu sayede canlı hayatına ziyan verecek birçok bulaşıcı hastalığın ortadan kalkması noktasında değerli bir potansiyel teşkil etmektedirler. Yani bazen hastalık taşıyıcı olurlar bazen de hastalıkların daha çok yayılmasını engellerler.

Sinekleri küçümsüyoruz ama genetik olarak birbirimize çok benziyoruz. DNA’mızın %61’i meyve sinekleriyle tıpkı.

Evrimsel süreçte çok uzakta olmamıza karşın, hala ortak bir ceddin genomunda ortak bir imza bulabiliyoruz.

Sinekleri bırakıp öbür çeşitlere yaptığımız ayrımcılıklardan bahsedelim.

Bir müddet evvel Avustralya’da 2 milyon kedinin uçaklardan atılan kanguru etli zehirli sosislerle öldürüldüğünü hatırlarsınız. Bir kısmı ise keskin nişancılarca kurşunlandı. Bunun nedeni ise kedilerin her yıl ortalama 377 milyon kuş ve 649 milyon sürüngeni öldürüyor olmasıymış.

Sorun tabiata ve öteki hayvanlara ziyan vermekse bu bahiste başı çeken çeşidi çok yakından tanıyorsunuz: İnsanlar! Havadan sosis atarak yahut keskin nişancı tutarak tekrar 2 milyon insan katledilmeli mi? Thanos üzere mi düşünmek gerekir?

Kuş gribi olayları çıktığında yüz binlerce tavuk itlaf ediliyor. Halbuki insanlara da bulaşıyor virüs, bir pandemi başladığında hasta olmayanlar bile toplanıp yakılmalı mı tavuklara yapıldığı üzere? Yoksa daha vicdani formüller mi bulunmalı? Hayatları bedelsiz görüldüğü için mi kolaya kaçılıyor?

Bir başka tartışma ise yemek kültürü farklılığı nedeniyle oluşuyor. Biz koyun, inek yiyorken Çinlilerin kedi, köpek yemelerine öfkelenmemiz ne kadar samimi?

Çin’de farklı hayvanların yeniyor olmasını iğrenç bulmamızın nedeni, o mutfağın bizim kültürümüze uzak olmasıyla alakalı. Hindistan kültürüne nazaran de bizim mutfağımız iğrenç. Yani içinde doğduğumuz kültürün yoğurmasıyla oluşmuş karakterleriz. Aslında beyni yıkanan canlılarız bir bakıma. Kendi farkındalığımıza ulaşmak için bu toplumsal tesirleri silmek gerekiyor.

Yani aslında Çin’de kedi yenmesi ne kadar vahimse Türkiye’de koyun yenmesi de bir o kadar fecidir. Burada değil de orada doğsaydınız tahminen de bugünkü akşam yemeğinizde köpek eti olacaktı. O halde farklı çeşitleri ayırt etmeksizin her hayvanı yemeniz ya da hiçbir hayvanı yememeniz gerekiyor.

Araştırmalar gösteriyor ki hayvanlar sandığımızdan çok daha zekiler, her birinin farklı bir kişiliği var.

Aptal sanılan tavuklar dahi zeki canlılar, hatta isimlerini öğrenme konusunda kedilerden daha düzgün oldukları görülmüş. Sahipleri ile duygusal bağ kurabildikleri biliniyor. Veganların fikrine nazaran, mağarada yaşayan yırtıcı insanlardan kalma bir alışkanlık yüzyıllardır süregeliyor: Yemek için hayvan öldürmek.

İlkel kabilelerde yamyamlık olduğunu da biliyoruz. İnsan eti yemek onların kültürüne nazaran çok olağan. Bu kültür devam etseydi şu an bir kaos ortamı hakim olabilirdi. İşin garip tarafı, büyük bir çoğunluğa nazaran insan eti yemek çok doğal bir davranış olarak görülecekti. Muhtemelen hayvan eti yemek de bundan en az 100 yıl sonra yamyamlık üzere görülebilir.

Veganların argümanına nazaran farkındalık arttıkça ve et yemeye mecbur olmadığımızı anladıkça yüz yıl sonra da olsa bu mağara zamanı alışkanlığı bitecek.

Fast food zincirleri, besin şirketleri vegan seçenekler sunuyor, vegan kafelerin sayısı süratle artıyor. Hücrelerden et üretimi çalışmaları yapılıyor ve bu da hayvan ölümlerinin önüne geçecektir. En kıymetlisi de iklim değişikliği üzerinde çok makus tesiri bulunan hayvancılık sanayisinin tesiri azalacak.

Özetle; “Bir karıncayı bile incitmez.” dedikleri insanların sayısı arttıkça dünya çok daha yeterli bir yer olacak üzere görünüyor. Nietzsche’ye kulak verip ahlakın estetik standartlarına çekidüzen vermemiz gerekiyor üzere görünüyor.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.